Çocuklarda Konuşma Becerisi Nasıl Gelişir?
İzmir’deyim. Saat akşamüstü. Kordon’da yürürken önümden geçen bir anne–çocuk diyaloğuna kulak misafiri oluyorum. Çocuk maksimum üç yaşında.
Çocuk: “Anneee bu neee?”
Anne: “Martı canım.”
Çocuk: “Niye bağırıyo?”
Durup düşünüyorum… Haklı soru. Martılar gerçekten neden bağırıyor? Ve asıl mesele şu: Bu çocuk nasıl bu kadar net soru sorabiliyor? İşte tam burada aklıma şu geliyor: Çocuklarda konuşma becerisi nasıl gelişir? Hem de bu kadar doğal, bu kadar filtresiz?
Ben 25 yaşındayım, arkadaş ortamında espriler yapıyorum ama iç sesim sürekli “Acaba bunu dememeli miydim?” diye bağırıyor. Çocuklarda öyle bir dert yok. Ne varsa söylüyorlar. Belki de konuşma becerisinin gelişmesindeki en önemli detay bu: çekinmemek.
Konuşma, Taklit ile Başlıyor (Evet, Aynı Biz Gibi)
Çocuklar konuşmayı kitaplardan öğrenmiyor. Keşke öğrenseydik, “Sessizliğin Gücü” falan okurduk belki. Ama hayır. Çocuklar konuşmayı duyarak ve taklit ederek öğreniyor.
Evde sürekli konuşulan bir ortam varsa, çocuk da konuşuyor. Anne-baba ne kadar çok anlatırsa, çocuk o kadar çok kelimeyle tanışıyor. Ama burada ufak bir parantez açalım.
“Tableti ver, çizgi film aç, nasıl olsa konuşur.”
İç sesim hemen devreye giriyor: “Konuşur ama Peppa Pig aksanıyla…”
Gerçek şu: Çocuklarda konuşma becerisi nasıl gelişir sorusunun ilk cevabı insan iletişimi. Göz teması, mimik, jest, karşılıklı diyalog. Yani canlı yayın.
Çocuklara Sürekli Soru Sormalarına İzin Verin (Evet, Zor Ama Değer)
“Bu ne?”
“Niye?”
“O niye?”
“Peki o neden?”
Bir noktada yetişkin beyninin yandığını hissediyorum. Kabul. Ama bu sorular var ya… İşte konuşma becerisinin spor salonu bunlar.
Çocuk, soru sorarak kelime dağarcığını genişletiyor. Cümle kurmayı öğreniyor. Düşünce ile kelime arasındaki köprüyü kuruyor.
Biz ne yapıyoruz bazen?
“Sonra anlatırım.”
“Şimdi sırası değil.”
“Sus biraz.”
İçimden bir ses diyor ki: “Sonra anlatırım dediğimiz her şey, konuşmayı biraz daha erteliyor.”
Gündelik Hayattan Mini Bir Sahne
Çocuk: “Baba sen neden çalışıyorsun?”
Baba: “Para kazanmak için.”
Çocuk: “Parayla ne yapıyorsun?”
Baba: “Fatura ödüyorum.”
Çocuk: “Fatura ne?”
Ve işte konuşma becerisi level atladı.
Hatalı Konuşmasına Müdahale Etmeyin (Biraz Sabır, Çok Fayda)
Çocuk “geliyom”, “gidiyom”, “yapcam” diyorsa… Bırakın desin. Dünya yıkılmıyor. Türk Dil Kurumu da kapınıza dayanmıyor.
Sürekli düzeltmek, çocuğun konuşma hevesini azaltabiliyor. Onun yerine doğru cümleyi doğal şekilde tekrar etmek yeterli.
Çocuk: “Ben parka gidiyom.”
Yetişkin: “Evet, sen parka gidiyorsun.”
Hem model oluyor, hem baskı kurmuyorsunuz. Win-win.
Kitap Okumak Ama Gerçekten Okumak
Çocuklara kitap okumak deyince, monoton bir sesle uyutma ritüeli gibi yapılmamalı. Karakterleri seslendirin. Abartın. Kendinizle dalga geçin.
Ben arkadaş grubunda bile ses taklidi yapıyorum, çocuk kitabı okurken yapmamam mı?
Kitaplar, çocukların kelime haznesini uçuruyor. Özellikle tekrar eden kitaplar… Çocuk bir süre sonra cümleleri tamamlamaya başlıyor.
Ve evet, bu da çocuklarda konuşma becerisi nasıl gelişir sorusunun en eğlenceli cevaplarından biri.
Her Çocuk Aynı Hızda Konuşmaz (Ve Bu Normal)
Burası önemli. Bazı çocuklar erken konuşur, bazıları geç. Kıyaslamak? Hiç gerek yok.
Ben bile bazen kelimeleri toparlayamıyorum. Çocuklardan mükemmellik beklemek biraz haksızlık.
Önemli olan; çocuğun anlama becerisi, iletişim isteği ve kendini ifade etme çabası. Bunlar varsa, konuşma da geliyor. Kendi zamanında.
Son Bir İç Ses
Belki de çocuklardan öğrenmemiz gereken şey şu: Konuşurken kusursuz olmaya çalışmamak. Düşünmeden sormak. Yanlış yapmaktan korkmamak.
Çocuklarda konuşma becerisi nasıl gelişir diye sorarken, aslında kendimize de bir şey hatırlıyoruz: İletişim cesaret ister. Ve çocuklar bu konuda bizden çok daha iyiler.