Hangi Canlılar Eşeyli Ürer? Yaşamın “İki Kişilik” Tarafı
İzmir’de, 25 yaşında, kafamda milyonlarca düşünceyle yaşarken bir gün, bir arkadaşım bana şöyle dedi: “Ya, hangi canlılar eşeyli ürer biliyor musun?” Bu kadar sıradan bir soru sormanın altında ne var diye düşünürken, birden her şey bir “eureka!” anına dönüştü. Çünkü, arkadaşlarım arasında bu tip soruları sormak normal, ama cevap verirken biraz da kendimi parmakla gösterilen bir biyoloji hocası gibi hissediyorum. Ancak, olay şu: Evet, sorunun içinde “eşeyli üreme” var, ama sanki 5. sınıf biyoloji dersine dönmüşüm gibi hissettim. Neyse, şimdi bu soruyu biraz daha derinlemesine, ama biraz da komik bir şekilde keşfe çıkalım!
İlk Adım: Eşeyli Üreme Ne Demek Zaten?
Hadi bir dakika, düşünelim: Eşeyli üreme derken neyi kastediyoruz? Yani, hepimizin bildiği o klasik “erkek ve dişi” işbirliğiyle gerçekleşen üreme türü! Kısacası, iki farklı birey birbirinin genetik bilgisini alıp birleştiriyor. Düşünsenize, bir insan gibi “ben ve ben” demek yerine “ben ve sen” diyor ve birlikte bir şey yaratıyorsunuz. Gerçekten çok yaratıcı bir süreç! Bunu anlatmak bile, sanki bir çiftin özel anı gibi oldu, değil mi?
İlk başta düşündüm de, “Eşeyli üreme” demek, bir anlamda “hayatın orijinal ikili ilişkileri” demek. Hani bazen ilişki uzmanlarının çok konuştukları şey gibi: ‘İki insan arasındaki uyum!’ Şimdi, hayvanlar dünyasında da “böyle bir uyum” var mı? Diye merak ediyorum. Sorunun cevabını ararken, sadece insanlar değil, başka canlılar da bu işin içine girecek, ama önce biraz şunu netleştirelim:
İnsanlar Tabii Ki Eşeyli Ürerler, Ama Gerçekten?
Hani bazen insan ilişkileri hakkında düşünürken, “Biri var mı?” sorusunu soruyoruz ya, aslında bu sorunun en temel cevabı biyolojik olarak çok açık: “Evet, insanlar eşeyli üremektedir.” Ama, bazıları “Yani biz eşeyli üremek yerine bir şekilde işin içine teknoloji katarsak daha hızlı sonuçlar alır mıyız?” diye düşündüğü için olay biraz karışabiliyor. Mesela, ben 25 yaşımdayım ve hâlâ bu konuda “ne kadar acelem var?” diye düşünüyorum. Öyle ya, eşeyli üreme hepimizin yaptığı doğal bir şey; ama zaman zaman bunun nedenini sorgularken insan biraz kafa karıştırabiliyor.
Hangi Canlılar Eşeyli Ürer? Biyoloji Sınıfındaki Diğer Çıkış Yolları
Geldik asıl meseleye: Hangi canlılar eşeyli ürer? Gerçekten, bu soru o kadar basit değil, ama eğlenceli! Çünkü yalnızca insanlar değil, doğadaki pek çok canlı bu yöntemi kullanarak çoğalıyor. Tabii, bazıları da “Biyoloji dersi çok mu sıkıcıydı, hadi farklı bir şey deneyelim” diyerek aşılamaz engellerle karşılaşıyor. Ama gelin, hayal gücünüzü biraz zorlayın:
Hayvanlar Dünyasında İki Kişilik Efsaneleri
Birçok hayvan, eşeyli üreme yöntemini kullanıyor. Mesela, insanları saymazsak, tavuklar, balinalar, kediler ve hatta kuşlar… Her biri eşeyli üreme yaparak çoğalıyor. Ama bir dakika, kediler derken, daha önce kedimi izlerken düşündüm: “Bu kedinin tüm bu çiftleşme işlerine nasıl bu kadar bağlı olduğunu” anlamak gerçekten çok karmaşık! Neyse, bu da başka bir yazı konusu! Şaka bir yana, kediler de, tavuklar da, aslında her canlı bu temel biyolojik olayı eşeyli üreme ile gerçekleştiriyor.
Bir gün, ofisteki arkadaşım bir muhabbet kuşunun, diğer kuşla ilişki kurma şekline dair bir video izledi. “Vallahi bak, bunlar da eşeyli üremeye çok düşkün, ne yapacaklarını şaşırmışlar” dedi. Evet, başlı başına bir biyoloji dersine dönmüş gibiydik ama o an gerçekten muhabbet kuşlarının “romantizmini” anlayıp, hayvanlar alemindeki bu eşeyli üreme sistemini hayal etmeye başladım.
Bazı Canlılar Biraz Daha Farklı: Diğer Üreme Yöntemleri
Peki, “Hangi canlılar eşeyli ürer?” sorusunun yanında bir de “Bazı canlılar neden eşeyli üreme dışında yöntemler kullanır?” sorusunu sormamız gerekebilir. Çünkü eşeyli üreme aslında doğadaki her canlıya özgü değil. Mesela, bazı mantarlar ve bazı su canlıları (böcekler mesela) eşeysiz üreme yolunu tercih ederler. Evet, bu biraz garip, ama biyolojik çeşitliliğin güzelliği işte burada! Herkesin bir tarzı var, kimisi her şeyini paylaşmayı seviyor, kimisi ise “ben tek başıma yeterim” diyor!
Sonuçta Hepimiz Eşeyli Üreme İle Dünyaya Gelmedik Mi?
Bugün, bir yandan insanların, hayvanların ve bitkilerin eşeyli üreme hikayelerini anlatırken, bir yandan da aklımdan geçiyor: Herkesin bu kadar takılmasının sebebi ne? Belki de hayat gerçekten de iki kişilik bir yolculuk ve eşeyli üreme, bu yolculukla ilgili doğal bir başlangıçtır. Kimse tek başına “yola çıkmıyor”, bazıları tek başına kararlar alır ama bir noktada başka birini de işin içine katıyor. Biyoloji hepimizin oyun kurallarını belirlemiş, ama yaşam bazen bu kurallar dışında gelişiyor.
Öyleyse, hayvanlar ve insanlar birbirine yakın şekilde eşeyli ürer ama bu hayatın sıradan bir parçasıdır. Ne kadar farklı türlerde ve şekillerde yaşasak da, hepimiz bu doğal sürecin bir parçasıyız. Şimdi, ofiste aklımda hala bu soru var: “Hangi canlılar eşeyli ürer?” Ama biraz daha yaratıcı bir bakış açısıyla bakınca, aslında bu konu, sadece biyolojik değil, biraz da hayatı anlamlandırma ve hayatta kalma çabasıdır. Herkesin kendi tarzıyla!”