Viyola Kaç Telli? Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Müzik aletlerinin tasarımlarındaki küçük farklar bile, toplumsal yapıları, normları ve bireylerin bu normlarla nasıl ilişki kurduğunu etkileyebilir. Viyola, klasik müzik dünyasında genellikle daha az dikkat çeken ama son derece önemli bir çalgıdır. Fakat “Viyola kaç telli?” sorusu, sadece bir teknik sorudan öte, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi derin konuları tartışmaya açan bir sorudur. İstanbul gibi büyük bir şehirde yaşayan, sokakta gözlemlediğimiz küçük detaylar, bu büyük meseleleri daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir.
Viyola ve Toplumsal Cinsiyet
Viyola, genellikle dört telli bir çalgıdır, ancak bunun ötesinde, toplumda kadınların müzikle ilişkisi ve çalgılara bakış açısı farklıdır. İstanbul’un sokaklarında yürürken, sıkça karşılaştığım genç kadınlar, klasik müzik ve müzik aletlerine olan ilgilerini genellikle gizlerler. Çünkü toplumda, müziğe ilgi duyan bir kadının ciddiye alınması, bazen bir erkek kadar kolay olmayabilir. Bir orkestrada viyola çalan kadınları düşündüğümde, bu tür toplumsal baskıların ne kadar baskın olduğunu görüyorum. Kadınların genellikle daha yumuşak, “naif” bir çalgıyı tercih etmeleri beklenir. Ancak viyola gibi daha güçlü ve derin sesler üreten bir çalgıyı çalmak, toplumsal cinsiyet rollerini sorgulayan bir tavır olabilir. Viyola çalan bir kadın, hem müziğin derinliğine hem de toplumsal normların sınırlarına meydan okur.
Sokaklarda Bir Kadın ve Viyola Bağlantısı
Bir gün Eminönü’nde, kalabalık bir otobüse binerken, yanımda oturan bir kadının kulaklıkla müzik dinlediğini fark ettim. Birçok kişi gibi, o da günlük hayatında müzikle iç içe oluyordu. Ancak gözlemlerim, genellikle kadınların bu müziksel tercihlerini gizlemeyi ya da toplumun beklediği türdeki müziklere yönelmeyi tercih ettiğini gösteriyor. Klasik müzikle ilgilenen genç kadınların sayısı az değil, ancak çoğu bu ilgiyi içlerinde tutuyor. Müzik aletlerine, özellikle de viyolaya duyulan ilgi, bazen toplumsal cinsiyet ve sosyal normların gölgesinde kalabiliyor.
Kadınların viyola çalmaya cesaret etmesi, klasik müzik dünyasında erkek egemen yapıyı sorgulamak anlamına gelebilir. İstanbul gibi bir şehirde, kadınların kendi seslerini bulmaları ve buna cesaret etmeleri oldukça önemli. Fakat her şeyden önce, viyola gibi “güçlü” bir çalgıyı çalan bir kadının toplum tarafından nasıl algılandığı, daha farklı bir tartışma konusu haline gelebilir.
Farklı Grupların Viyola İle İlişkisi
Viyola, toplumsal cinsiyetin dışında, farklı toplumsal grupların sosyal pozisyonlarını da etkileyebilir. Gençler, yaşlılar, farklı kültürlerden gelen bireyler… Her biri, müzikle ilişkisinde farklı arka planlara sahip. Viyola çalmaya karar veren bir genç kadın, belki de toplumsal baskılara karşı koymak ve kendi sesini bulmak istiyordur. Oysa ki bir erkek, toplumda bir “şey” olma isteğiyle viyola çalmayı tercih edebilir.
Daha farklı bir gözlemi ise işyerimde gözlemliyorum. Çalışanlarımız arasında müzikle ilgilenenler var, ancak viyola gibi az bilinen bir çalgıyı tercih edenlerin sayısı oldukça düşük. Müzik, çoğu zaman hobi olarak kabul edilirken, daha fazla tanınan ve bilinen çalgılarla ilgilenmek, toplumsal kabul görmek için daha kolay bir yol olabilir. Birçok insan, toplumun ya da çevresinin bakış açısına göre müziksel tercihlerde bulunur. Viyola gibi daha karmaşık ve nadir bulunan çalgılar ise bazen “özgürlük” anlamına gelirken, bazen de “toplumun dışına çıkmak” olarak algılanabilir.
Müzik ve Sosyal Adalet: Erişim ve Fırsatlar
Viyola çalmayı öğrenmek, sadece yetenekle ilgili bir mesele değildir; aynı zamanda erişim ve fırsatlar meselesidir. İstanbul’daki gençlerin müzik eğitimi alması, birçok ekonomik ve toplumsal engelle şekillenir. Örneğin, müzik okuluna gitmek ya da özel ders almak, maddi imkânları olmayan bir genç için çok zor olabilir. Toplumsal adalet açısından bakıldığında, bu fırsatlar yalnızca ekonomik açıdan değil, cinsiyet ve kimlik gibi faktörlere göre de değişebilir.
Birçok genç kadın, toplumsal baskılar nedeniyle müzikle daha az ilgilenebilir. Oysa ki erkeklerin bu fırsatları daha fazla kullanma eğiliminde olduğunu görebiliyoruz. Bu, toplumsal adalet perspektifinden bakıldığında önemli bir eşitsizliktir. Viyola çalmayı öğrenmek için fırsatların çeşitlenmesi, özellikle kadınlar ve diğer marjinal gruplar için daha eşit bir ortam yaratabilir.
Sonuç: Viyola ve Toplumsal Yansımalar
Viyola, dört telli bir müzik aleti olabilir, ancak bu basit soru, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi büyük meseleleri anlamamız için bir kapı aralayabilir. İstanbul gibi büyük bir şehirde, toplumsal yapılar, bireylerin müzikle olan ilişkilerini şekillendiriyor. Kadınların viyola gibi güçlü bir çalgıya yönelmeleri, toplumsal normlara karşı bir duruş sergileyebilirken, farklı toplumsal gruplar için de müzik, ifade biçimi ve özgürlük anlamına gelir.
Sokakta gördüğümüz küçük detaylar, viyola gibi bir çalgının toplumsal yansımasını çok net bir şekilde ortaya koyuyor. Kimi için bir hobi, kimi için bir mücadele, kimi içinse bir özgürlük aracı olan müzik, farklı bireylerin hayatında farklı roller üstleniyor. Viyola kaç telli sorusu, sadece bir müziksel sorgulama değil; aynı zamanda bir toplumun yapısını, değerlerini ve bireylerin bu yapılarla olan ilişkilerini derinlemesine sorgulama fırsatıdır.